ห้องเสียงก้องเกิดจากอะไร มีผลอย่างไร วัดและแก้อย่างไร?

7 นาที · เรียบเรียงโดยทีมงาน · ปรับปรุงล่าสุด 16 ต.ค. 2569

สรุปสั้น

ห้องก้องเพราะเสียงกระทบผิวแข็ง (ปูน กระจก กระเบื้อง ยิปซัมเรียบ) แล้วสะท้อนไปมาหลายรอบก่อนจะจางหายไป ห้องที่ใหญ่ โล่ง และไม่มีวัสดุดูดซับเสียงจึงก้องมาก ผลเสียคือพูดฟังไม่ชัด ฟังแล้วเหนื่อย เสียงรบกวนดังขึ้นเอง และประชุมออนไลน์ลำบาก ความก้องวัดได้เป็นตัวเลขคือ Reverberation Time (RT) และแก้ได้ด้วยการเพิ่มวัสดุดูดซับเสียงในปริมาณและตำแหน่งที่คำนวณจากขนาดห้อง ไม่ใช่ติดไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะพอ

สาเหตุที่ทำให้ห้องเสียงก้อง

เสียงที่ออกจากปากหรือลำโพงไม่ได้ไปถึงหูผู้ฟังทางตรงอย่างเดียว ส่วนใหญ่กระทบผนัง ฝ้า และพื้นก่อน แล้วสะท้อนกลับมาซ้อนกัน ถ้าผิวในห้องสะท้อนเสียงเกือบทั้งหมด เสียงจะวนอยู่ในห้องหลายรอบกว่าจะหมดแรง นี่คือ "เสียงก้อง" ห้องจะก้องมากขึ้นเมื่อ:

ผิวในห้องแข็งและเรียบ — คอนกรีต ปูนฉาบ กระจก กระเบื้อง หินขัด ยิปซัมฉาบเรียบ สะท้อนเสียงเกือบทั้งหมด วัสดุเหล่านี้เป็นผิวมาตรฐานของอาคารทั่วไป ห้องส่วนใหญ่จึงก้องตั้งแต่สร้างเสร็จ
ห้องใหญ่หรือเพดานสูง — เสียงเดินทางไกลขึ้นกว่าจะกระทบผิวแต่ละครั้ง จึงค้างอยู่นานขึ้น ค่า RT เพิ่มตามปริมาตรห้อง
ห้องโล่ง ของน้อย — ห้องที่ไม่มีผ้าม่าน พรม เฟอร์นิเจอร์บุนวม ชั้นหนังสือ หรือคน จะก้องกว่าห้องเดียวกันที่มีของครบ ห้องประชุมหรือห้องเรียนตอนว่างจึงก้องกว่าตอนใช้งาน
ผนังแข็งสองด้านขนานกัน — เสียงกระทบไปมาระหว่างผนังคู่นี้เป็นเสียงรัว (Flutter echo) ตบมือแล้วได้ยินเป็นเสียงสั่นสะท้อน
ไม่มีวัสดุดูดซับเสียงเลย — ฝ้าและผนังตกแต่งสวยแต่เป็นผิวแข็งทั้งหมด การตกแต่งด้วยกระจกและผิวมันเงาที่นิยมในปัจจุบันทำให้ห้องสมัยใหม่ก้องกว่าห้องเก่าที่มีไม้และผ้ามาก

สังเกตว่าความก้องไม่เกี่ยวกับความดังของต้นเสียง ห้องก้องจะก้องเท่าเดิมไม่ว่าคนจะพูดเบาหรือดัง และไม่เกี่ยวกับเสียงจากห้องอื่น ซึ่งเป็นเรื่องของการกันเสียง

เสียงก้องมีผลดีหรือผลเสียอะไรในห้อง

ผลเสีย (ห้องทั่วไป)

ฟังคำพูดไม่ชัด — เสียงสะท้อนของคำก่อนหน้าซ้อนทับคำใหม่ พยัญชนะที่แยกคำ (ส, ท, ก) ถูกกลบ ผู้ฟังต้องเดาจากบริบท คนนั่งไกลและผู้สูงอายุได้รับผลมากที่สุด
ฟังแล้วเหนื่อยเร็ว — สมองต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อแยกคำออกจากเสียงสะท้อน ประชุมหรือเรียนนานแล้วล้า
เสียงรบกวนดังขึ้นเอง — ในร้านอาหารหรือโถง เมื่อห้องก้อง ทุกคนต้องพูดดังขึ้นเพื่อให้คู่สนทนาได้ยิน เสียงรวมในห้องจึงดังขึ้นอีก เป็นวงจร
ประชุมออนไลน์ลำบาก — ไมโครโฟนเก็บเสียงสะท้อนไปด้วย ปลายทางได้ยินเหมือนพูดอยู่ในโถง ระบบตัดเสียงสะท้อนทำงานหนักจนเสียงขาด
เร่งลำโพงไม่ช่วย — การเพิ่มความดังเพิ่มทั้งเสียงตรงและเสียงสะท้อนพร้อมกัน ความชัดจึงไม่ดีขึ้น
เสียงรัวและเสียงซ้ำ — รบกวนการบันทึกเสียง การเล่นดนตรี และทำให้ตำแหน่งเสียงเพี้ยน

ผลดี (เฉพาะบางห้อง)

เสียงก้องไม่ได้เลวเสมอไป ห้องแสดงดนตรีคลาสสิก โบสถ์ หรือห้องร้องเพลง อาศัยเสียงก้องในระดับที่ออกแบบไว้ให้เสียงดนตรีอิ่มและกลมกลืน การ "แก้" เสียงก้องจึงไม่ใช่การทำให้ห้องเงียบสนิท แต่คือการปรับให้พอดีกับการใช้งาน ห้องที่ดูดซับเสียงมากเกินไปจะฟังทึบ อึดอัด และคนนั่งไกลได้ยินผู้พูดเบาลง

ประเภทห้อง	ต้องการความก้อง
---	---
ห้องเรียน ห้องประชุม ห้องประชุมทางวิดีโอ	ต่ำ — ให้คำพูดชัด
สำนักงานเปิด ร้านอาหาร โถงต้อนรับ	ต่ำถึงปานกลาง — ลดเสียงรบกวนสะสม
ห้องดูหนัง ห้องซ้อมดนตรี ห้องบันทึกเสียง	ต่ำและควบคุม — ตามการออกแบบ
ห้องแสดงดนตรีคลาสสิก ศาสนสถาน	ปานกลางถึงสูง — ตามการออกแบบ

ความก้องทำให้เสียงไม่ชัดได้อย่างไร

เสียงที่ไปถึงหูผู้ฟังในห้องมี 3 ส่วน:

เสียงตรง — เดินทางจากปากผู้พูดถึงหูโดยไม่กระทบอะไร มาถึงก่อน และเป็นส่วนที่บอกว่าพูดคำว่าอะไร
เสียงสะท้อนช่วงแรก — สะท้อนจากผิวใกล้ ๆ มาถึงภายในเวลาประมาณ 50 มิลลิวินาทีหลังเสียงตรง หูรวมส่วนนี้เข้ากับเสียงตรง จึงช่วยให้เสียงดังและชัดขึ้น
เสียงสะท้อนช่วงหลัง (เสียงก้อง) — สะท้อนหลายรอบแล้วมาถึงช้ากว่านั้น หูไม่รวมกับเสียงตรง แต่ได้ยินเป็นหางเสียงที่ลากตามมา

ปัญหาเกิดเพราะคำพูดเป็นเสียงที่เปลี่ยนเร็วมาก พยางค์หนึ่งยาวเพียงไม่กี่ร้อยมิลลิวินาที ถ้าห้องมี RT 2 วินาที หางเสียงของพยางค์ก่อนจะยังดังอยู่ขณะที่พยางค์ถัดไปเริ่ม และซ้อนทับกันไปเรื่อย ๆ ผลคือ:

พยัญชนะถูกกลบ — เสียงสระ (อา อี อู) ดังและยาว ส่วนพยัญชนะที่แยกความหมายของคำ (ส ท ก ป ฟ) เบา สั้น และอยู่ย่านความถี่สูง หางเสียงก้องของสระจึงกลบพยัญชนะก่อน ผู้ฟังได้ยิน "เสียง" ครบแต่แยก "คำ" ไม่ออก เช่น "สี่" กับ "ที่" หรือ "ป้า" กับ "ฟ้า" เริ่มฟังเหมือนกัน
ช่องว่างระหว่างคำหายไป — จังหวะหยุดสั้น ๆ ที่สมองใช้ตัดคำถูกเติมเต็มด้วยเสียงก้อง ประโยคจึงฟังเป็นเสียงต่อเนื่องก้อนเดียว
ยิ่งไกลยิ่งแย่ — เสียงตรงเบาลงตามระยะทาง แต่เสียงก้องมีระดับใกล้เคียงกันทั่วห้อง คนนั่งหลังห้องจึงได้ยินเสียงก้องมากกว่าเสียงตรง ระยะที่เสียงตรงกับเสียงก้องดังเท่ากันเรียกว่าระยะวิกฤต (critical distance) ห้องก้องมากระยะนี้สั้น บางห้องแค่ 1–2 เมตรจากผู้พูด เลยจากนั้นไปคือฟังเสียงก้องเป็นหลัก
เสียงรบกวนซ้ำซ้อน — ในห้องที่มีคนพูดหลายคน เสียงก้องของทุกคนรวมกันเป็นพื้นเสียงที่กลบเสียงตรงของคนที่เราตั้งใจฟัง
เร่งเสียงไม่ช่วย — ลำโพงดังขึ้นทำให้ทั้งเสียงตรงและเสียงก้องดังขึ้นเท่ากัน สัดส่วนระหว่างสองส่วนไม่เปลี่ยน ความชัดจึงเท่าเดิม (และบางครั้งแย่ลงเพราะเสียงก้องรวมดังจนล้า)

ในทางวิชาการ ความชัดของคำพูดวัดด้วยค่า Speech Transmission Index (STI) หรือค่า C50 (สัดส่วนพลังงานเสียงที่มาถึงภายใน 50 มิลลิวินาทีแรกเทียบกับที่มาถึงหลังจากนั้น) ซึ่งสัมพันธ์โดยตรงกับ RT: ห้องที่ RT ยาว ค่า C50 ต่ำ และคำพูดชัดน้อยลง การลด RT ด้วยวัสดุดูดซับเสียงจึงไปลดเฉพาะเสียงสะท้อนช่วงหลัง ขณะที่เสียงตรงยังเท่าเดิม สัดส่วนจึงดีขึ้นและคำพูดชัดขึ้นโดยไม่ต้องพูดดังขึ้นเลย

เราวัดความก้องในห้องได้อย่างไร

วัดเป็นตัวเลข: Reverberation Time (RT)

ค่าที่ใช้ทั่วโลกคือ RT หรือ RT60 = เวลา (วินาที) ที่เสียงในห้องลดลง 60 เดซิเบลหลังต้นเสียงหยุด ยิ่ง RT ยาว ห้องยิ่งก้อง การวัดตามมาตรฐาน ISO 3382-2 ทำโดย:

สร้างเสียงในห้อง — ใช้ลำโพงปล่อยเสียงรบกวนแล้วตัดทันที หรือใช้เสียงกระแทกสั้น ๆ เช่น เสียงแตกของลูกโป่งหรือปืนเริ่มวิ่ง
ใช้เครื่องวัดระดับเสียงหรือไมโครโฟนวัดบันทึกการลดลงของระดับเสียง
คำนวณเวลาที่เสียงลดลง โดยทั่วไปวัดช่วงลด 20 หรือ 30 เดซิเบลแล้วขยายผลเป็น 60 (เรียก T20 / T30)
วัดแยกตามย่านความถี่ (เช่น 125 Hz ถึง 4000 Hz) และวัดหลายตำแหน่งในห้องแล้วเฉลี่ย เพราะห้องเดียวกันมักก้องที่เสียงทุ้มมากกว่าเสียงแหลม

รายงานผลวัดที่ดีจึงไม่ใช่ตัวเลขเดียว แต่เป็นตาราง RT ตามย่านความถี่ ก่อนและหลังแก้ไข อ่านพื้นฐานเพิ่มที่ เสียงก้องและ RT คืออะไร

ประมาณด้วยตัวเอง

ทดสอบตบมือ — ยืนกลางห้อง ตบมือแรง ๆ หนึ่งครั้งแล้วฟัง ถ้าเสียงหางยาวหรือมีเสียงรัวตามมา แสดงว่าห้องก้อง เป็นการคัดกรองเบื้องต้น ไม่ได้ตัวเลข
แอปวัดเสียงในมือถือ — แอป RT60 บางตัวให้ตัวเลขคร่าว ๆ ได้ แต่ไมโครโฟนมือถือมีข้อจำกัดโดยเฉพาะเสียงทุ้ม ใช้เปรียบเทียบก่อน–หลังในห้องเดียวกันพอได้ ไม่ควรใช้ยืนยันตามมาตรฐาน
คำนวณจากขนาดห้อง — สูตรของ Sabine RT ≈ 0.16 × V ÷ A (V = ปริมาตรห้อง ลบ.ม., A = พื้นที่ดูดซับเสียงรวม ตร.ม.) ให้ค่าประมาณเมื่อรู้ว่าผิวแต่ละส่วนดูดซับเสียงเท่าไร

ไม่มีตัวเลขเดียวสำหรับทุกห้อง เกณฑ์ที่มีการเผยแพร่ เช่น มาตรฐานห้องเรียน ANSI/ASA S12.60 ของสหรัฐฯ กำหนด RT ไม่เกิน 0.6 วินาทีสำหรับห้องเรียนขนาดไม่เกินประมาณ 283 ลบ.ม. และ WELL Building Standard กำหนดห้องประชุมไว้ที่ 0.6 วินาที ถ้าโครงการมีข้อกำหนดของตัวเอง ให้ยึดตามนั้น

การแก้ไขเสียงก้องทำอย่างไร

หลักการมีข้อเดียว: เพิ่มพื้นที่ดูดซับเสียงในห้องให้พอ วัสดุดูดซับเสียงเป็นวัสดุที่มีรูพรุนหรือเส้นใย (ใยแก้ว ใยหิน ใยโพลีเอสเตอร์ โฟมเซลล์เปิด) ซึ่งเปลี่ยนพลังงานเสียงส่วนหนึ่งเป็นความร้อนเล็กน้อยแทนที่จะสะท้อนกลับ ขั้นตอนที่ถูกต้อง:

กำหนดเป้าหมาย — ห้องใช้ทำอะไร ต้องการ RT ประมาณเท่าไร
คำนวณพื้นที่ดูดซับที่ต้องเพิ่ม — จากปริมาตรห้อง RT ปัจจุบัน และ RT เป้าหมาย (สูตร Sabine) แล้วแปลงเป็นตารางเมตรของวัสดุตามค่าการดูดซับเสียงของวัสดุนั้น ดูตัวอย่างการคำนวณที่ ห้องประชุมเสียงก้อง แก้ที่ฝ้าหรือผนัง
เลือกตำแหน่ง — ฝ้าเพดานมักเป็นผิวใหญ่ที่ว่างและกระจายวัสดุได้ทั่วห้อง ผนังด้านหลังและผนังที่ขนานกันช่วยตัดเสียงรัว ไม่ควรกองวัสดุไว้ด้านเดียว
เลือกวัสดุ — ดูค่าการดูดซับตามย่านความถี่จากรายงานทดสอบของผู้ผลิต (ไม่ใช่แค่ค่า NRC ตัวเดียว) ความหนาและช่องอากาศด้านหลังมีผลต่อเสียงทุ้ม พิจารณาพฤติกรรมเมื่อเกิดไฟและความสวยงามด้วย ดู เลือกวัสดุดูดซับเสียง
ติดตั้งแล้ววัดซ้ำ — การคำนวณเป็นค่าประมาณ ห้องจริงมีกระจก เฟอร์นิเจอร์ และรูปทรงต่างกัน วัด RT หลังติดตั้งเพื่อยืนยันและปรับเพิ่มถ้ายังไม่ถึงเป้า

สิ่งที่ช่วยได้บางส่วนโดยไม่ต้องติดวัสดุ: ผ้าม่านหนา พรม เฟอร์นิเจอร์บุนวม ชั้นหนังสือ — แต่มักไม่พอสำหรับห้องประชุมหรือห้องเรียนที่ผิวแข็งทั้งห้อง

สิ่งที่ไม่ช่วยหรือช่วยน้อย

ฟองน้ำไข่หรือแผ่นบาง ๆ ติดกระจัดกระจายไม่กี่แผ่น — พื้นที่น้อยเกินกว่าจะเปลี่ยน RT ของห้องได้ ความก้องขึ้นกับพื้นที่รวม
ทาสีทับวัสดุดูดซับเสียง — สีอุดรูพรุน การดูดซับลดลง
เร่งลำโพง เปลี่ยนไมโครโฟน — ไม่ได้ลดเสียงสะท้อน
ติดวัสดุซับเสียงเพื่อกันเสียงออกนอกห้อง — คนละเรื่อง ดู แผ่นซับเสียงกันเสียงออกนอกห้องได้ไหม

ทำไมห้องเสียงก้องต้องปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ห้องก้องดู "แก้ง่าย" เพราะใคร ๆ ก็ติดแผ่นซับเสียงได้ แต่งานที่ได้ผลและคุ้มเงินต้องการการตัดสินใจหลายอย่างที่เดาไม่ได้:

ปริมาณที่พอดี — ติดน้อยไปเสียเงินแล้วห้องยังก้อง ติดมากไปห้องทึบ ฟังอึดอัด และจ่ายเกินจำเป็น ปริมาณที่ถูกต้องมาจากการคำนวณจากปริมาตรห้อง ผิวเดิม และค่าการดูดซับของวัสดุ
ความถี่ — ห้องที่ก้องเสียงทุ้ม (เสียงผู้ชาย เสียงเครื่องปรับอากาศ ดนตรี) ต้องใช้วัสดุหนาหรือมีช่องอากาศด้านหลัง แผ่นบางที่ดูค่า NRC สวยอาจแก้ไม่ได้เลย การอ่านค่าตามย่านความถี่ต้องอาศัยความเข้าใจรายงานทดสอบ
ตำแหน่ง — ห้องยาว ห้องเพดานสูง ห้องที่มีกระจกด้านหนึ่ง ต้องวางวัสดุต่างกัน ผู้มีประสบการณ์ดูห้องแล้วรู้ว่าควรเริ่มที่ฝ้า ผนังหลัง หรือทั้งสองอย่าง
การวัดจริง — มีเครื่องมือวัด RT ตามมาตรฐาน ได้ตัวเลขก่อน–หลังที่ตรวจสอบได้ ไม่ใช่ความรู้สึก
เรื่องอื่นที่มาพร้อมกัน — พฤติกรรมเมื่อเกิดไฟของวัสดุตกแต่งในอาคารสาธารณะ ฝุ่นและการทำความสะอาด การติดตั้งบนฝ้าที่มีงานระบบ และการแยกให้ออกว่าปัญหาที่ลูกค้าเจอเป็นเสียงก้องหรือเสียงจากห้องข้าง ซึ่งแก้คนละวิธีและใช้เงินต่างกันมาก
ความคุ้มค่า — การสำรวจและคำนวณก่อนซื้อมักถูกกว่าการซื้อวัสดุผิดชนิดหรือผิดปริมาณแล้วต้องซื้อซ้ำ

ส่งรูปห้อง ขนาดกว้าง–ยาว–สูง และบอกว่าใช้ห้องทำอะไร เราช่วยประเมินเบื้องต้นและแนะนำวัสดุที่เหมาะได้ทาง LINE

ดูวิธีแก้: ห้องเสียงก้อง

แหล่งอ้างอิง

ISO 3382-2 — Acoustics — Measurement of room acoustic parameters — Part 2: Reverberation time in ordinary rooms (วิธีวัด RT, T20/T30, การวัดแยกย่านความถี่)
ISO 354 / ASTM C423 — การวัดการดูดซับเสียงในห้องก้อง (ความสัมพันธ์แบบ Sabine ระหว่าง RT ปริมาตร และพื้นที่ดูดซับเสียง)
ANSI/ASA S12.60 — Acoustical Performance Criteria, Design Requirements and Guidelines for Schools (อ้างผ่านบทความของ Armstrong World Industries)
WELL Building Standard v1 — Feature 78 Reverberation Time (ห้องประชุม 0.6 วินาที)
ROCKWOOL International — 5 facts about Acoustics and stone wool (2020): นิยาม reverberation time