เสียงก้อง (Reverberation) และ Reverberation Time (RT) คืออะไร?

Q: เสียงก้องกับเสียงสะท้อน (Echo) ต่างกันอย่างไร?

เสียงก้อง (Reverberation) — เสียงสะท้อนจำนวนมากมาถึงหูต่อเนื่องจนแยกไม่ออก เสียงจึงค้างและลากหาง ทำให้คำพูดฟังไม่ชัด เสียงสะท้อนแยก (Echo) — ได้ยินเสียงซ้ำชัดเจนเป็นครั้ง ๆ มักเกิดเมื่อเสียงสะท้อนจากผิวแข็งที่อยู่ไกลกลับมาช้าพอที่หูแยกออก เสียงสะท้อนรัว (Flutter echo) — เสียงกระทบไปมาระหว่างผนังแข็งสองด้านที่ขนานกัน ได้ยินเป็นเสียงแตกรัว ๆ ในภาษาพูด คนไทยมักเรียกทั้งหมดว่า "ห้องก้อง" แต่การแก้ไขอาจต่างกันเล็กน้อยตามลักษณะเสียง

Q: ทำไมห้องก้อง?

เสียงก้องมากขึ้นเมื่อ: ห้องใหญ่ — เสียงเดินทางไกลกว่าจะกระทบผิว จึงค้างอยู่นานขึ้น ผิวแข็งและเรียบ — กระจก คอนกรีต กระเบื้อง ยิปซัมเรียบ สะท้อนเสียงเกือบทั้งหมด มีของในห้องน้อย — ห้องโล่ง ไม่มีผ้าม่าน เฟอร์นิเจอร์บุนวม หรือคน

6 นาที · เรียบเรียงโดยทีมงาน · ปรับปรุงล่าสุด 26 ก.ย. 2569

ห้องโล่งผิวแข็งที่มีลำโพงตัวเล็กวางบนพื้น เส้นเสียงสีแดงสะท้อนไปมาระหว่างผนังและเพดาน

สรุปสั้น

เสียงก้อง (Reverberation) คือเสียงสะท้อนจากผนัง ฝ้า และพื้นจำนวนมากที่ซ้อนกันจนเสียงค้างอยู่ในห้องหลังต้นเสียงหยุดไปแล้ว ส่วน Reverberation Time (RT หรือ RT60) คือเวลาที่ระดับเสียงในห้องลดลง 60 dB หลังต้นเสียงหยุด ห้องที่ใหญ่และผิวแข็งมี RT ยาว ห้องที่มีวัสดุซับเสียงมากมี RT สั้น

เสียงก้องกับเสียงสะท้อน (Echo) ต่างกันอย่างไร?

เสียงก้อง (Reverberation) — เสียงสะท้อนจำนวนมากมาถึงหูต่อเนื่องจนแยกไม่ออก เสียงจึงค้างและลากหาง ทำให้คำพูดฟังไม่ชัด
เสียงสะท้อนแยก (Echo) — ได้ยินเสียงซ้ำชัดเจนเป็นครั้ง ๆ มักเกิดเมื่อเสียงสะท้อนจากผิวแข็งที่อยู่ไกลกลับมาช้าพอที่หูแยกออก
เสียงสะท้อนรัว (Flutter echo) — เสียงกระทบไปมาระหว่างผนังแข็งสองด้านที่ขนานกัน ได้ยินเป็นเสียงแตกรัว ๆ

ในภาษาพูด คนไทยมักเรียกทั้งหมดว่า "ห้องก้อง" แต่การแก้ไขอาจต่างกันเล็กน้อยตามลักษณะเสียง

ทำไมห้องก้อง?

เสียงก้องมากขึ้นเมื่อ:

ห้องใหญ่ — เสียงเดินทางไกลกว่าจะกระทบผิว จึงค้างอยู่นานขึ้น
ผิวแข็งและเรียบ — กระจก คอนกรีต กระเบื้อง ยิปซัมเรียบ สะท้อนเสียงเกือบทั้งหมด
มีของในห้องน้อย — ห้องโล่ง ไม่มีผ้าม่าน เฟอร์นิเจอร์บุนวม หรือคน

Reverberation Time (RT) วัดอย่างไร

RT คือเวลา (วินาที) ที่ระดับเสียงลดลง 60 dB หลังต้นเสียงหยุด ในทางปฏิบัติ การวัดตาม ISO 3382-2 มักวัดการลดลงช่วง 20 dB หรือ 30 dB แล้วขยายผลเป็น 60 dB (เรียกว่า T20 และ T30) และวัดแยกตามย่านความถี่ เพราะห้องหนึ่งอาจก้องที่เสียงทุ้มมากกว่าเสียงแหลม

เวลาอ่านรายงานผลวัด ให้ดูว่าใช้ย่านความถี่ใด และตัวเลขเดียวที่สรุปมาเป็นค่าเฉลี่ยของย่านไหน

ขนาดห้องกับวัสดุซับเสียงเกี่ยวกันอย่างไร

สูตรของ Sabine ใช้ประมาณ RT ได้ดีในห้องที่วัสดุซับเสียงกระจายค่อนข้างทั่ว:

RT ≈ 0.16 × V ÷ A

V = ปริมาตรห้อง (ลูกบาศก์เมตร)
A = พื้นที่ดูดซับเสียงรวม (ตารางเมตร) = ผลรวมของ พื้นที่ผิวแต่ละส่วน × ค่าสัมประสิทธิ์การดูดซับเสียง (α) ของผิวนั้น

สิ่งที่สูตรบอกคือ ห้องใหญ่ขึ้น RT ยาวขึ้น และถ้าเพิ่มพื้นที่ดูดซับเสียงรวมเป็นสองเท่า RT จะสั้นลงประมาณครึ่งหนึ่ง จึงสำคัญทั้งค่าการดูดซับของวัสดุและพื้นที่ที่ติดตั้ง ไม่ใช่แค่ค่าบนเอกสาร

สูตร Sabine เหมาะกับการประมาณเบื้องต้น ห้องที่รูปทรงแปลก วัสดุซับเสียงกองอยู่ด้านเดียว หรือต้องการผลแม่นยำ ควรให้ผู้เชี่ยวชาญด้านอะคูสติกคำนวณหรือวัดจริง

RT เท่าไรถึงเหมาะ?

ค่าที่เหมาะขึ้นกับการใช้งานและขนาดห้อง ห้องที่ต้องการฟังคำพูดชัด เช่น ห้องเรียนหรือห้องประชุม มักต้องการ RT สั้นกว่าห้องที่ใช้ฟังดนตรีบางประเภท ตัวอย่างเกณฑ์ที่มีการเผยแพร่คือมาตรฐานห้องเรียนของสหรัฐอเมริกา ANSI/ASA S12.60 ซึ่งกำหนด RT สูงสุด 0.6 วินาทีสำหรับห้องเรียนที่ไม่มีคนแต่มีเฟอร์นิเจอร์และปริมาตรไม่เกินประมาณ 283 ลูกบาศก์เมตร และ 0.7 วินาทีสำหรับห้องเรียนประมาณ 283–566 ลูกบาศก์เมตร

ตัวเลขนี้เป็นเกณฑ์เฉพาะห้องเรียนตามมาตรฐานนั้น ไม่ใช่ค่าที่ใช้ได้กับทุกห้อง ถ้าโครงการมีข้อกำหนดของตัวเอง ให้ยึดตามนั้น

ลดเสียงก้องได้อย่างไร

เพิ่มวัสดุซับเสียง บนผนังหรือฝ้า ดู เลือกวัสดุดูดซับเสียงอย่างไร และ ค่า NRC คืออะไร
ติดบนผิวที่เป็นปัญหา เช่น ผนังแข็งสองด้านที่ขนานกัน หรือฝ้าที่เป็นผิวใหญ่
ดูเสียงทุ้มด้วย ถ้าก้องที่ความถี่ต่ำ วัสดุบางและติดชิดผนังอาจช่วยได้น้อย
ของตกแต่งช่วยได้บ้าง เช่น ผ้าม่านหนา พรม เฟอร์นิเจอร์บุนวม

ลดเสียงก้องไม่เท่ากับกันเสียง

การลด RT ทำให้เสียงในห้องชัดขึ้น แต่ไม่ได้หยุดเสียงที่ผ่านผนังไปห้องอื่น ดู แผ่นซับเสียงกันเสียงออกนอกห้องได้ไหม

ดูวิธีแก้: ห้องเสียงก้อง

แหล่งอ้างอิง

ISO 3382-2 — Acoustics — Measurement of room acoustic parameters — Part 2: Reverberation time in ordinary rooms
ISO 354 / ASTM C423 — การวัดการดูดซับเสียงในห้องก้อง (ใช้ความสัมพันธ์แบบ Sabine ระหว่าง RT ปริมาตร และพื้นที่ดูดซับเสียง)
ANSI/ASA S12.60 — Acoustical Performance Criteria, Design Requirements and Guidelines for Schools (อ้างผ่านบทความของ Armstrong World Industries)
ROCKWOOL International — 5 facts about Acoustics and stone wool (2020): นิยาม reverberation time

สินค้าที่เกี่ยวข้อง

หมวดสินค้าและตัวอย่างสินค้าที่ใช้กับเรื่องนี้

วัสดุดูดซับเสียง

SCG Cylence Zoftone — แผ่นติดผนังเพิ่มพื้นที่ดูดซับเสียง NRC 0.85–1.00 ที่ความหนา 50 มม. ตามรุ่น
SCG Cylence Zandera — แผ่นซับเสียงหุ้มผ้าตกแต่ง 9 สี NRC 0.75 ที่ 25 มม. ติดด้วยกาวตะปู
M-Board — ติดกาวบนฝ้าฉาบเรียบเดิมได้ NRC 0.53 จากผลวัดของ Get Best Sound (แผ่นไม่ทาสี)
SCG Cylence Armax — แผ่นฝ้าใยแก้วผิวไวนิลขาว วางบนโครงทีบาร์แทนแผ่นฝ้าผิวแข็งเพื่อลดเสียงก้อง